groetend,

Els

De kunsthistoricus schuift plotseling ongeduldig op zijn stoel heen en weer, zijn linkerhand beweegt zich over zijn kaal wordende schedel, zijn vingers bewegen ritmisch door de dunne krullen, op de tafel ligt zijn mobieltje die de woorden van de sprekende disgenoot omzetten in nullen en enen. Rond de tafel zitten nu al twee uur lang zeventien personen in het enorme atelier dat wordt verlicht door een pastelkleurige witte deken dat door het dak op ons neer daalt. We wij zitten ingeklemd tussen honderden en nog eens honderden objecten, die voor het grootste deel worden afgeschermd door een zestal reusachtige schilderwerken in een primitieve stijl die nog het beste doen denken aan de primitieve werken van Giotto.
Aan het hoofd van de tafel probeert de galeriehoudster een gesprek gaande te houden, naast haar zit haar man, hij lacht zo nu en dan bemoedigend naar haar, waarna hij weer in een serieuze pose vervalt, het is alsof zijn Franse ogen proberen Hollandse woorden te vangen.
“Het is alleen kunst als iemand het kunst vindt”,
“Als je in relatie treedt met een ‘kunstwerk’, dan bepaal jij of het kunst is of niet”, hoorde ik de kunstenaar links van mij beweren.
“Alles kan dus kunst zijn?”, werd er gevraagd.
“Wilma, ik geloof dat de kunsthistoricus naast mij iets wil zeggen”.
“Ja, zeker”, antwoordt hij nu.
Als hij aan zijn betoog begint kijk ik in de priemende ogen van Hans, die tegenover me zit, binnen vierentwintig uur zal hij zestig jaar zijn, ook zijn haar is wit en schaars, zijn hoofd is olijk rond, morgen zal hij voor ons optreden met de simpele zielen, hij heeft lang geleden de jazz uitgevonden in Egmond aan de Hoef. Hij is als altijd scherp, slim en aandachtig, eist aandacht en creëert zijn eigen taalruimte, die vanavond niet altijd door iedereen begrepen kan worden, dan waaien zijn lettergrepen in de richting van de dakplaten, voordat zij verder in de ruimte hun eindbestemming vinden.
“Er is wel degelijk verschil, je kunt het ook duidelijk zien”, hoor ik de kenner verkondigen.
Naast Hans zit Jan, de kunstenaar waar het vanavond allemaal om draait, hij is mijn broer, hij draagt een nieuwe Stetson panamahoed, hij zit er voor zijn doen erg verzorgd uit. Merkwaardig, die hoed van hem, van mij en de kunsthistoricus, de laatste had ik al twintig jaar niet meer gezien, maar wij droegen allebei een Mayser hoed. Met de klassieke muziek is het nog raadselachtiger, waarom zijn wij alle drie ongeveer gelijktijdig overgestapt?
“Als je naar het Stedelijk gaat en daarna naar een galerie in Hoorn dan zie je duidelijk kwaliteitsverschillen”, gaat mijn buurman verder
“Kunst kan je dus wel degelijk herkennen”,
“En dan moet je eigenlijk kijken zonder enige ballast, gewoon kijken dus”, besluit hij.
Inhoudelijk laten de tafelgenoten zijn stelling als een bal in ‘t zand vallen, zelfs Hans doet geen poging. Ik mompel iets van het retrospectief, van de herkenning achteraf, ‘wie ziet zijn eigen tijd als je er zelf in staat’, vraag ik, maar helaas ook ik geloof in een kwaliteit van het heden.
In de galerie staat Jan’s hoofdwerk voor de tentoonstelling, hier is alles work in progress volgens zijn zeggen, het gaat over de verzoening beweert hij.
Hij mompelde toen hem gevraagd werd naar het waarom, ik hoorde iets over Jezus, zijn kruis, het katholieke geloof van zijn jeugd, de opoffering, het accepteren van je lot, daarna ging hij verder in vage mystificaties zonder veel samenhang en eindigde met woorden, “ik kan het niet zo gemakkelijk onder woorden brengen”.
Hij volgt het gesprek maar half, als hij verdwaalt wordt hij door voorzitster steeds weer op een prettige manier teruggebracht. Ze is gekleed in een streng zwart pak en streeft een soort gespreksorde na, waarbij zij niet geholpen wordt door de wijn die nu rijkelijk vloeit en langzaam greep krijgt op de processen in onze bovenkamers.
De kunstenares van de binnen, buiten sprookjesjurken mengt zich met haar vriend nu onder de sprekenden met vragen als; hoe de kunstenaar zijn werk opzet?, waar hij aan denkt?, heeft hij een plan?, of doet hij maar wat? Het is voor Jan het sein om naast Wilma plaats te nemen, hij kijkt de vragenstellers indringend aan ondertussen beroerd zijn bierfles ook op deze plek met statistische regelmaat zijn lippen.
Het licht is nu duidelijk nog zachter geworden, de eerste donkerte nestelt zich in de hoeken, ik krijg honger, naast mij is de deskundige vertrokken hij wil niets van het gesprek van mijn broer missen. Ik sta op en leun voorover op de tafel en spreek Hans toe, “Het moet wat scherper, harder, eerlijker bij jou, jij schildert zelfs de hel als een liefelijk oase, een pretpark”, we lachen, we kennen elkaar. Als ik weer in de stoel zit is het even doodstil.
“Ik verhoud mij tot het object met mij emotie”, hoor ik Jan een tweetal seconden later duidelijk zeggen, hij schenkt onverwachts klare taal.
“Dat is het begin van elk schilderij”, beëindigd hij kordaat.
Dan is het tijd voor de samenvatting, tijd om het licht te ontbranden, tijd om de kachel op te stoken want het wordt ook kouder en kouder, de noordoosten brengt waarschijnlijk nachtvorst en aswolken, hoog in de lucht is de vooruitgang voor even stilgevallen.

Rob Mors
Kunsttoerist
20 april 2010